O Castaño da Grila foi durante décadas un lugar envolto en lenda e temor. Dicían que alí habitaba o demo e quen pasaba sentía o corpo cheo de medo. A súa presenza xa non é visible, pero segue moi viva na memoria das veciñas e veciños.
Hai lugares que, sen necesidade de monumentos nin grandes sinais, quedan gravados na memoria colectiva dunha comunidade. Un deles é o Castaño da Grila, unha árbore xa desaparecida pero moi presente no imaxinario das veciñas e veciños da parroquia de Castelo.
Situado nunha corredoira que unía o Monte Xalo coa Folgueira, o Castaño da Grila era algo máis ca unha árbore. Dicían que alí habitaba o demo, e que quen pasaba por diante sentía un medo inexplicable, unha presenza estraña que calaba fondo no corpo. Aínda hoxe, cando se fala del, hai quen baixa o ton da voz, como se esa forza escura puidese seguir escoitando desde o silencio da torada que aínda repousa no chan.
Unha das historias máis lembradas é a da leiteira, que ao pasar recollendo o leite polas aldeas, sentía que algo (ou alguén) lle tiraba pedras desde a árbore. E por moito que intentara convencerse de que era imaxinación, o temor facíalle apurar o paso cada vez que se achegaba ao Castaño.
Outra veciña lembra a dous irmáns, Ricardo e Pepe, que moceaban na parroquia veciña de Carral. Sempre que volvían á casa pasaban por diante do Castaño e, sen saber por que, víanse perseguidos por cans que aparecían e desaparecían segundo o lugar onde estivesen. Uns animais silenciosos, ameazantes, que só os deixaban en paz ao chegar a Folgueira, coma se unha fronteira invisible os protexese.
Historias como estas alimentaron a lenda dun lugar que semella sacado dun conto de medo. Un espazo onde as explicacións racionais quedan curtas e no que a tradición oral fixo medrar o misterio. Porque quizais non era o demo quen vivía no Castaño da Grila… pero o medo, o descoñecido e a forza da imaxinación estaban, sen dúbida, ben presentes.
A natureza e os camiños do Xalo e de Castelo agochan episodios que mesturan realidade e lenda, convertendo lugares humildes en escenarios fascinantes. E aínda que o castaño xa non se alza como antes, segue vivo nas palabras que o recordan.